พื้นที่ "ไร้สภาวะ" ทางด้านอารมณ์และจิตใจ

ประทับเวลา Excel: 21/04/2023 15:59:28 “อยากนั่งโง่ๆ อยู่ที่ไหนซักที่หรือการไม่อยากทำอะไรเลย ปล่อยตัวปล่อยใจโดยไม่ต้องรู้สึกผิด” เป็นสภาวะทางด้านอารมณ์และจิตใจอย่างหนึ่งที่เกิดขึ้น โดยมีปัจจัยทั้งภายในและภายนอกเป็นตัวกระตุ้น ส่งผลให้เกิดสภาวะอารมณ์อยากหลีกหนีจากความกดดันบางอย่างเพื่อผ่อนคลายทั้งสมอง ร่างกายและจิตใจสักพัก เมื่อไม่ได้ปล่อยให้ร่างกายและจิตใจอยู่ในภาวะผ่อนคลายหรือลดจากความตึงเครียดจะทำให้ส่งผลกระทบที่ตามมาในระยะยาว คือ ความเครียด วิตก กังวล หรือสภาวะไม่พึงปรารถนาต่างๆรวมถึงการมีพื้นที่ว่างที่ไม่ได้ถูกใช้งานและสัดส่วนพื้นที่สีเขียวไม่เพียงพอต่อควาต้องการ ดังนั้น พื้นที่ไร้สภาวะทางอารมณ์และจิตใจ จึงเป็นพื้นที่ที่เข้ามารองรับสภาวะไม่พึงปรารถนา เพื่อพัฒนารูปแบบสถาปัตยกรรมให้เหมาะสมกับบริบทและสภาพแวดล้อม สร้างสมดุลให้กับพื้นที่และช่วยสร้างปฏิสัมพันธ์ให้กับคนในสังคม ในการศึกษาวิทยานิพนธ์นี้ ศึกษาเกี่ยวกับหลักการหรือแนวคิดทั้งทางด้านจิตวิทยาและหลักปรัชญา รวมถึงปัจจัยทั้งภายนอกและภายในที่ส่งผลต่อสภาวะไม่พึงปรารถนาทางด้านอารมณ์และจิตใจ โดยนิยามของพื้นที่ “ไร้สภาวะ” จากทฤษฎีและปรัชญาด้านจิตวิทยาของการ “นั่งโง่ๆ” พบว่า คือ ช่วงเวลาที่ร่างกายไร้สภาวะโดยวิธีการผ่อนคลาย โดยมีปัจจัยที่กระตุ้น คือ สมอง อารมณ์ สภาพแวดล้อมและสัญชาตญาณ ซึ่งนิยามพื้นที่ให้เกิดการกระตุ้นการไร้สภาวะ นั่นคือ การลดสิ่งเร้าที่มาจากปัจจัยทั้ง 4 อย่าง โดยการศึกษาทฤษฎีและกรณีศึกษาที่เกี่ยวกับที่ว่างที่สร้างสภาวะอารมณ์ที่สงบ โดยวิธีการอ่านองค์ประกอบทางสถาปัตยกรรม ได้แก่ ที่ว่าง การสร้างระบบปิดล้อมและการสร้างเส้นทางสัญจร ผลงานการออกแบบสถาปัตยกรรม พื้นที่ “ไร้สภาวะ” ทางด้านอารมณ์และจิตใจ มีรายละเอียด ดังนี้ 1. ลักษณะโครงการ เป็นโครงการที่เป็นพื้นที่ทางเลือกในการรองรับสภาวะไม่พึงปรารถนาทางด้านอารมณ์และจิตใจ โดยมีองค์ประกอบหลักของโครงการ คือ การเป็นพื้นที่นั่งพักผ่อน เป็นส่วนสำคัญและการเป็นพื้นที่สาธารณะที่เข้าไปเป็นส่วนหนึ่งในชีวิตประจำวันเพื่อให้การหยุดพักระหว่างวันที่ผ่านการรับรู้ทางประสาทสัมผัสเพื่อลดสิ่งเร้าจากภายนอก ซึ่งสามารถเข้าถึงได้ง่ายและสะดวกขึ้นในการนั่งผ่อนคลายอารมณ์และจิตใจ โดยอาศัยปัจจัยทางกายภาพที่ทำให้เกิดความไร้สภาวะ เพื่อให้สามารถรองรับความ “ไร้สภาวะ” และการเป็นพื้นที่สาธารณะของเมืองได้ รวมพื้นที่ใช้สอยโครงการทั้งหมด 8,038.21 ตารางเมตร 2. ที่ตั้งโครงการ โดยศึกษาความเป็นไปได้จากสถิติระดับสุขภาพจิตของผู้อยู่อาศัยในกรุงเทพมหานครและปริมณฑล ประกอบกับเกณฑ์ของกลุ่มเป้าหมาย ย่านศูนย์กลางธุรกิจ สัดส่วนอาคารสำนักงาน การวิเคราะห์ศักยภาพของพื้นที่ เช่น การใช้รถไฟฟ้า ความหนาแน่นของการจราจร สัดส่วนสวนสาธารณะ ซึ่งสรุปเป็นย่านหลัก 4 ย่าน คือ สีลม เพลินจิต-ชิดลม อโศก-สุขุมวิท และพระราม 9 ที่มีรูปแบบของการใช้พื้นที่ที่ใกล้เคียงและคล้ายคลึงกัน จึงเลือกยกตัวอย่างในย่านอโศก-สุขุมวิท มาเป็นพื้นที่ตั้งของโครงการ โดยมีรูปแบบการใช้ที่ว่างของที่ตั้งโครงการขนานไปกับถนนรัชดาภิเษก-อโศกมนตรีที่ถูกยกระนาบการใช้งานขึ้นในแนวตั้ง 3. แนวคิดของโครงการ คือ การศึกษาระนาบของพื้นที่ตั้งและพฤติกรรมของผู้คนเพื่อกำหนดกายภาพของพื้นที่สาธารณะใหม่ที่จะรองรับการใช้งานเดิมให้ดีขึ้นและสอดแทรกที่ว่างใหม่ (พื้นที่ “ไร้สภาวะ”) เพื่อให้เกิดความกลมกลืนในสภาพแวดล้อมและกิจกรรมเดิมของพื้นที่ 4. รูปแบบโครงการ เป็นพื้นที่สาธารณะที่สร้างกายภาพของสถาปัตยกรรม จากการเชื่อมโยงและสร้างระบบเส้นทางสัญจรเดิมเข้ากับพื้นที่ว่างเพื่อการพักผ่อนที่ออกแบบแตกต่างกัน 4 จุด ที่ให้สอดคล้องกับสภาพแวดล้อมและการใช้งานของผู้ใช้งานทั้ง 4 จุด ในแนวขนานไปกับเส้นทางในย่านอโศก-สุขุมวิท โดยจุดที่ 1 เป็นพื้นที่ในการสัมผัส จุดที่ 2 เป็นพื้นที่ที่ใช้ประสาทสัมผัสทุกส่วน จุดที่ 3 เป็นจุดที่เน้นการเดินในการรับรู้และจุดที่ 4 เป็นจุดที่ใช้การมองเห็นในการรับรู้ การออกแบบและศึกษาพื้นที่ “ไร้สภาวะ” ทางด้านอารมณ์และจิตใจ ด้วยการรับรู้ผ่านการใช้ที่ว่างทางสถาปัตยกรรมที่จะเข้าไปเป็นส่วนหนึ่งในชีวิตประจำวันของคนเมืองแล้วยังเป็นเส้นทางในการสัญจรในการเดินเท้าที่สามารถเชื่อมองค์ประกอบหลักของการเป็นพื้นที่เพื่อความ “ไร้สภาวะ” ให้ยกระดับคุณภาพชีวิตของผู้คนในพื้นที่ ซึ่งในการออกแบบดังกล่าวสามารถพัฒนาพื้นที่ที่เชื่อมต่อของโครงการให้เป็นพื้นที่สาธารณะของเมืองได้ เช่น การมีพื้นที่สีเขียวขนาดใหญ่ที่เชื่อมต่อระหว่างอาคาร และพื้นที่อื่นๆ