ศูนย์เรียนรู้พะยูนตรัง : พื้นที่อนุรักษ์และร่วมเรียนรู้ระบบนิเวศหญ้าทะเล

ประทับเวลา Excel: 16/04/2026 15:22:17 บทคัดย่อ พื้นที่ชายฝั่งทะเลอันดามันบริเวณบ้านหาดยาว ตำบลเกาะลิบง จังหวัดตรัง เป็นแหล่งอาศัยสำคัญของพะยูนและมีหญ้าทะเลเป็นฐานของระบบนิเวศชายฝั่ง ปัจจุบันพื้นที่เผชิญผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงของสภาพแวดล้อมและกิจกรรมของมนุษย์ ส่งผลให้ทรัพยากรเสื่อมโทรมและกระทบต่อความสมดุลของระบบนิเวศ ขณะเดียวกัน การถ่ายทอดองค์ความรู้ยังขาดรูปแบบเชิงประสบการณ์ที่จะสามารถทำให้เกิดความตระหนัก โครงการศูนย์เรียนรู้พะยูนตรัง : พื้นที่อนุรักษ์และร่วมเรียนรู้ระบบนิเวศหญ้าทะเล จะสามารถเป็นสื่อกลางในการสร้างความเข้าใจและส่งเสริมการอนุรักษ์อย่างเป็นรูปธรรม วิทยานิพนธ์ฉบับนี้มุ่งศึกษาและออกแบบศูนย์การเรียนรู้ระบบนิเวศพะยูนและหญ้าทะเล โดยจัดลำดับการเรียนรู้ผ่านพื้นที่ ครอบคลุมการวิเคราะห์สภาพพื้นที่ ระบบนิเวศ พฤติกรรมพะยูน และบริบทชุมชน ควบคู่การศึกษาโครงการตัวอย่าง เพื่อหาแนวทางการออกแบบสถาปัตยกรรมสำหรับพื้นที่เรียนรู้และกิจกรรมชุมชนที่เหมาะสมและสอดคล้องกับบริบทอย่างยั่งยืน ผลการออกแบบสถาปัตยกรรมอาคารศูนย์เรียนรู้พะยูนตรัง : พื้นที่อนุรักษ์และร่วมเรียนรู้ระบบนิเวศหญ้าทะเล มีรายละเอียด ดังนี้ 1. ลักษณะโครงการเป็นอาคารเรียนรู้สาธารณะ มีองค์ประกอบ คือ พื้นที่จัดแสดงและเรียนรู้หลัก เช่น พื้นที่จัดแสดงเกี่ยวกับพะยูนและหญ้าทะเล พื้นที่กิจกรรมเชิงปฏิบัติการและการมีส่วนร่วม ห้องวิจัยเบื้องต้นและพื้นที่กิจกรรมสำหรับชุมชน ส่วนบริการและสนับสนุนโครงการ โดยมีพื้นที่ใช้สอยรวมประมาณ 3,141 ตารางเมตร 2. ที่ตั้งบริเวณบ้านหาดยาว ตำบลเกาะลิบง จังหวัดตรัง ซึ่งเชื่อมโยงโดยตรงกับแหล่งหญ้าทะเลและถิ่นอาศัยของพะยูน ที่ดินมีขนาดประมาณ 3 ไร่ 3 งาน 3. แนวคิด พัฒนาจากการปรับตัวของหญ้าทะเล สะท้อนสู่การออกแบบที่ยืดหยุ่น ต่อเนื่อง และสัมพันธ์กับธรรมชาติ 4. อาคารมีรูปทรงต่อเนื่องจากการเคลื่อนไหวของหญ้าทะเล ยกใต้ถุนสูงเปิดพื้นที่ว่างสำหรับกิจกรรมสาธารณะ และเชื่อมโยงกับบริบทชายฝั่ง ภายในสูง 2–3 ชั้น เชื่อมต่อด้วยทางสัญจรต่อเนื่อง ผลการศึกษาพบว่าสถาปัตยกรรมสามารถถ่ายทอดองค์ความรู้เชิงนิเวศได้อย่างมีประสิทธิภาพ ผ่านการประยุกต์รูปแบบและความยืดหยุ่นของหญ้าทะเลในการจัดวางอาคารให้สอดคล้องกับสภาวะน้ำขึ้น-ลงและทิศทางลม โดยใช้เส้นทางสัญจรเป็นตัวกำหนดลำดับการรับรู้ เชื่อมโยงพื้นที่ภายในสู่ระบบนิเวศจริงภายนอก แนวทางนี้ช่วยเปลี่ยนข้อมูลนามธรรมให้เป็นประสบการณ์ที่จับต้องได้ และส่งเสริมการอนุรักษ์อย่างยั่งยืนในระยะยาว